Gewoon een slechte nacht of echt een slaapstoornis?

Iedereen slaapt weleens een nacht slecht. Volgens slaaparts en hoogleraar Sebastiaan Overeem van het Centrum voor Slaapgeneeskunde Kempenhaeghe en de TU Eindhoven is dat helemaal niet erg. Maar wat als slapen wel problemen oplevert? En wanneer is er wel degelijk sprake van een slaapstoornis?

‘‘Er mag best wat variatie in je slaap zitten’’, vertelt Overeem. ‘‘Af en toe een slechte nacht is nog geen slaapstoornis. En als je een nacht slecht slaapt kun je je best een beetje moe of slaperig voelen overdag. Dat is heel normaal. We spreken van een goede nachtrust als je overdag normaal kunt functioneren. En word je moe wakker, dan hoeft dat natuurlijk niet direct aan een slechte slaap te liggen. Er zijn tal van aandoeningen waarbij je soms langdurig moe kunt zijn. Denk aan een depressie of een burn-out of een infectie zoals de ziekte van Pfeiffer.’’

Vijf groepen slaapstoornissen
Inmiddels zijn er meer dan tachtig slaapstoornissen beschreven. Ze zijn grofweg in te delen in vijf groepen:

  1. Slapeloosheid, ook wel insomnie genoemd. Hierbij heeft iemand moeite om in of door te slapen. Vaak is er een aanleiding, bijvoorbeeld stress, waardoor diegene ’s nachts wakker ligt. De slapeloosheid kan daarna alleen een eigen leven gaan leiden als de hersenen het bed niet meer associëren met slapen maar met wakker liggen. ‘‘Dit moet zeker niet met slaappillen worden behandeld, want er treedt dan snel gewenning op’’, legt Overeem uit. ‘‘Wat wel kan werken is slaaptherapie. Dat is een intensieve behandeling, waarbij je onder andere juist minder lang op bed gaat liggen, bijvoorbeeld vijf uur. Het idee hierachter is dat je dan zo moe bent dat je die hele periode slaapt, waardoor je lichaam het bed weer met slapen in verband brengt. Daarna worden de uren langzaam opgebouwd tot normaal.’’
  2. Stoornissen van de biologische klok. Overeem: ‘‘Als iemands biologische klok zo erg is verschoven dat het leidt tot problemen in zijn sociale leven of op het werk, kan het nodig zijn om hier iets aan te doen, bijvoorbeeld met lichttherapie.’’
  3. Narcolepsie. Dit is een neurologische stoornis waarbij iemand overdag niet wakker kan blijven, ondanks een goede slaap ‘s nachts. Deze aandoening is vaak goed te behandelen met medicijnen.
  4. Ademhalingsproblemen tijdens de slaap. Hieronder valt bijvoorbeeld slaapapneu, met herhaalde ademstops tijdens de slaap. ‘‘Of dit moet worden behandeld is afhankelijk van de ernst en of het leidt tot klachten overdag’’, vertelt Overeem.
  5. Parasomnieën, dit zijn overmatige bewegingen en gedragingen in de slaap. ‘‘Ook hier geldt dat wel of niet behandelen afhangt van de ernst ervan’’, aldus Overeem. ‘‘Veel mensen praten in hun slaap, daar hoef je natuurlijk niet mee naar de dokter. Maar als iemand gevaarlijke dingen doet in zijn slaap, zoals bij slaapwandelen kan voorkomen, dan is het een ander verhaal.’’

Moe of slaperig
Mensen denken al snel dat hun vermoeidheid het gevolg is van slecht slapen, maar is dat wel zo? Het is goed om onderscheid te maken tussen gebrek aan energie of niet wakker kunnen blijven overdag. Bij dit laatste is volgens Overeem de kans op een slaapstoornis een stuk groter. ‘‘Slecht slapen is niet per definitie een slaapstoornis, maar als klachten langer dan drie maanden aanhouden, is het verstandig naar de huisarts te gaan. De meeste slaapstoornissen kunnen tegenwoordig goed worden behandeld en de behandeling is dus niet voor iedere slaapstoornis hetzelfde. Daarom is een goede diagnose cruciaal, waarbij de arts doorvraagt naar andere klachten dan vermoeidheid. Daarna kan dan een gericht slaaponderzoek worden gedaan.’’

TEKST: Mirjam Bedaf